आसन्न २०८२ फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन नेपालको समावेशी लोकतान्त्रिक अभ्यासका लागि महत्वपूर्ण मानिन्छ । विशेषतः समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीअन्तर्गत कुन किसिमका व्यक्तित्व संसदमा पुग्छन् भन्ने प्रश्नले यो निर्वाचनको राजनीतिक र नैतिक मूल्य निर्धारण गर्नेछ । यही सन्दर्भमा नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी, भोजपुर जिल्ला बाट समानुपातिकतर्फ “आदिवासी क्लस्टर–नं. १” सूचीमा परशुराम तामाङको उम्मेदवारी आदिवासी जनजाति समुदायको प्रतिनिधित्वको दृष्टिले अर्थपूर्ण देखिन्छ ।
समानुपातिक प्रणालीको मर्म र प्रतिनिधित्वको प्रश्न
समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली संविधानले सुनिश्चित गरेको समावेशी लोकतन्त्रको आधार हो । यो प्रणाली महिलाहरू, दलित, आदिवासी जनजाति, मधेसी, अल्पसंख्यक तथा पछाडि पारिएका समुदायलाई राज्यका निर्णायक तहमा पुर्याउने उद्देश्यले स्थापित गरिएको हो । तर यस प्रणालीको सफलताको मापन उम्मेदवारको सामाजिक पृष्ठभूमि मात्र होइन, उनको ज्ञान, संघर्ष र नीतिगत योगदान बाट हुन्छ । परशुराम तामाङको उम्मेदवारी यही मर्मसँग मेल खाने देखिन्छ ।
प्राज्ञिक पृष्ठभूमि र नीतिगत योगदान
परशुराम तामाङ अर्थशास्त्र र तथ्याङ्कशास्त्रका अध्येता हुन् । उनले सन् २०३४ देखि २०५८ सम्म त्रिभुवन विश्वविद्यालयअन्तर्गत भोजपुर क्याम्पस र सरस्वती क्याम्पस, काठमाडौमा प्राध्यापन गरे । यो अनुभवले उनलाई आर्थिक नीति, तथ्यमा आधारित योजना र विकासका संरचनात्मक प्रश्नहरू बुझ्ने क्षमतासम्पन्न बनाएको छ ।
उनले लेखेका नयाँ नेपालको प्रश्न, जातीय स्वशासन र सङ्घीयता, नयाँ संविधान र अल्पसंख्यक, आदिवासी तथा जनजाति, नेपालका तथ्याङ्कहरू र आदिवासी जनजाति, राष्ट्रवाद र जनजाति लगायत करिब दुई दर्जनभन्दा बढी कृतिहरू नेपालमा आदिवासी अधिकार, सङ्घीयता र समावेशी राज्यबारे भएका बहसका आधारग्रन्थका रूपमा लिइन्छन् ।
आदिवासी आन्दोलनसँगको दीर्घ संलग्नता
परशुराम तामाङ वि.सं. २०२९ सालदेखि तामाङ समाज र समग्र आदिवासी जनजाति आन्दोलनमा निरन्तर सक्रिय छन् । नेपाल तामाङ घेदुङको केन्द्रीय अध्यक्षदेखि अन्तर्राष्ट्रिय तामाङ परिषद्को संस्थापक अध्यक्षसम्मको भूमिकाले उनलाई आन्दोलन र संगठन दुवै पक्षमा अनुभवी नेताका रूपमा स्थापित गरेको छ ।
नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ (२०४७–२०५१) का संस्थापक–सदस्य तथा प्रमुखको रूपमा उनले नेपालमा आदिवासी अधिकारलाई संस्थागत रूप दिने प्रयास गरेका थिए ।
अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव र विश्वदृष्टि
उनको राजनीतिक र सामाजिक सक्रियता राष्ट्रिय सीमाभित्र मात्र सीमित छैन । Asia Indigenous Peoples Pact, International Alliance of Indigenous and Tribal Peoples, तथा संयुक्त राष्ट्रसंघको Indigenous Issues सम्बन्धी स्थायी मञ्च (UNPFII) मा दुई कार्यकाल एशियाबाट निर्वाचित सदस्य र उपाध्यक्षको जिम्मेवारी बहन गर्नुले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्थापित आदिवासी प्रतिनिधि बनाएको छ ।
विश्वका करिब ५० भन्दा बढी देशहरूको भ्रमण अनुभवले आदिवासी स्वशासन, पहिचान, विकास र अधिकारका विषयमा उनको दृष्टिलाई अन्तर्राष्ट्रिय अभ्याससँग जोडेको देखिन्छ ।
राजनीतिक यात्रा र वैचारिक निरन्तरता
वि.सं. २०२५ देखि वामपन्थी विद्यार्थी राजनीतिबाट सुरु भएको उनको राजनीतिक यात्रा २०३२ को विद्यार्थी आन्दोलन, प्रजातन्त्र जोगाऔ आन्दोलन हुँदै आज नेकपा (तत्कालिन माओवादी केन्द्र) को केन्द्रीय सचिवालय सदस्य सम्म आइपुगेको छ । यस क्रममा उनी विभिन्न आदिवासी संयुक्त संघर्ष समितिहरू र सङ्घीयता पक्षधर मोर्चाहरूमा सक्रिय रहे ।
यो यात्रा सत्ता–केन्द्रित भन्दा पनि सिद्धान्त र मुद्दा केन्द्रित राजनीतिको उदाहरणका रूपमा लिन सकिन्छ ।
निष्कर्ष
समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीको उद्देश्य केवल प्रतिनिधित्वको संख्या पूरा गर्नु होइन, नीति निर्माणमा आवाज पुग्ने सक्षम व्यक्तित्व चयन गर्नु हो । परशुराम तामाङको उम्मेदवारी आदिवासी जनजाति समुदायको लामो संघर्ष, बौद्धिक योगदान र अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवको प्रतिनिधित्व गर्छ ।
यस अर्थमा, समानुपातिकतर्फ संसदमा परशुराम तामाङको उपस्थिति कुनै व्यक्तिगत उपलब्धि मात्र होइन, आदिवासी आवाजलाई नीतिगत तहमा स्थापित गर्ने अवसरका रूपमा हेर्न सकिन्छ ।
